Frazeroj

Predikato

La predikato estas la plej grava parto de frazo; unu el la ĉefaj frazeroj. Ĝi kutime estas esprimita per verbo en finitiva formo.

Demando: Čo robí + subjekto?

  • Dnes večer ideme do kina.
  • Karl je v Nemecku.
  • Chcete ísť s nami?
  • Spite osem hodín!

Subjekto

La subjekto estas la dua ĉefa frazero. Ĝi preskaŭ ĉiam havas nominativan formon.

Demando: Kto/čo + predikato?

  • Žiak píše úlohu.
  • Dieťa plače.
  • Dievčatá tancujú.
  • Moja rodina býva na Slovensku.
  • Auto je pokazené.

En la slovaka, la subjekto (reprezentita de pronomo) povas esti aŭ ne esti esprimita:

  • Som Zuzana./Ja som Zuzana.
  • Bývaš v Bratislave./Ty bývaš v Bratislave.

Ambaŭ eblecoj estas ĝustaj. La dua ebleco ofte uziĝas por emfazi la subjekton.

  • JA bývam v Bratislave, TY v Trnave.

Kelkaj frazoj ne havas subjekton (t.n. sensubjektaj frazoj)

  • Prší.
  • Sneží.
  • Hrmí.
  • Je teplo.

Objekto

Subfrazero kiu klarigas la verbon. La objekto indikas objekton kiu trafiĝas de ago.

Ni distingas inter:

  • Rekta objekto (en akuzativa formo sen prepozicio)
    Demando: koho? čo?
    • Mama varí večeru.
    • Žiak píše úlohu.
    • Dieťa kreslí obrázok.
    • Peter číta knihu.
  • Nerekta objekto (en aliaj kazoj krom nominativo (N), kun aŭ sen prepozicio)
    • Karol podal spolužiakovi knihu.
    • Rozprávali sa o prázdninách.
    • Deti pomáhajú rodičom.
    • Idem so sestrou do školy.

Adverba

Subfrazero kiu aparte klarigas la verbon. Ĝi esprimas diversajn cirkonstancojn de ago:

  • lokon
    Demando: kde? kam? a pod.
    • Bývame v Košiciach.
    • tvoji rodičia doma?
    • Cestoval som do Nemecka.
    • Deti sa hrajú vonku.
  • tempon
    Demando: kedy? ako dlho? a pod.
    • Dnes máme voľno.
    • Večer musím pracovať.
    • O tretej idem zo školy.
    • Autobus ide o deviatej.
  • manieron
    Demando: ako? a pod.
    • Cestoval som električkou.
    • Môžem platiť kreditnou kartou?
    • Žiaci usilovne pracujú.
    • Hovorím po slovensky.
  • kialon
    Demando: prečo? a pod.
    • Neprišiel pre chorobu.
    • Plače od radosti.
    • Urobila to z lásky.

Eco

Subfrazero kiu klarigas la substantivon.

Demando: aký?

  • kongruanta epiteto (kongruas kun la substantivo laŭ genro, kvanto, kaj kazo) – antaŭas la substantivon
    • To je môj nový počítač.
    • Prvý deň v týždni je pondelok.
    • Rozprávali sa o letných prázdninách.
    • Kúpila som si pekné tričko.
  • nekongruanta epiteto – sekvas la substantivon
    • To je auto môjho otca.
    • Eva dostala kyticu kvetov.
    • Cesta autom je pohodlná.
    • Slovenčina je jazyk Slovákov.