Części zdania

Orzeczenie

Orzeczenie jest najważniejszą częścią zdania –jedną z głównych części zdania. Zazwyczaj wyrażony jest czasownikiem w formie osobowej.

O tę część zdania pytamy: Čo robí + podmiot?

  • Dnes večer ideme do kina.
  • Karl je v Nemecku.
  • Chcete ísť s nami?
  • Spite osem hodín!

Podmiot

Podmiot jest drugą główną częścią zadania. Zazwyczaj występuje w mianowniku.

O tę część zdania pytamy: Kto/čo + orzeczenie?

  • Žiak píše úlohu.
  • Dieťa plače.
  • Dievčatá tancujú.
  • Moja rodina býva na Slovensku.
  • Auto je pokazené.

W języku słowackim podmiot w postaci zaimka osobowego może, ale nie musi być wyrażony (= polski podmiot domyślny).

  • Som Zuzana./Ja som Zuzana.
  • Bývaš v Bratislave./Ty bývaš v Bratislave.

Obie możliwości są prawidłowe. Drugi sposób jest stosowany w przypadku, kiedy chce się zwrócić na podmiot uwagę.

  • JA bývam v Bratislave, TY v Trnave.

W języku słowackim występują także zdania bezpodmiotowe.

  • Prší.
  • Sneží.
  • Hrmí.
  • Je teplo.

Dopełnienie

Dopełnienie jest określeniem orzeczenia z zdaniu. Wskazuje na przedmiot, którego dotyczy czynność wyrażona orzeczeniem.

Wyróżnia się:

  • dopełnienie bliższe (w bierniku bez przyimka)
    O tę część zdania pytamy: koho? čo?
    • Mama varí večeru.
    • Žiak píše úlohu.
    • Dieťa kreslí obrázok.
    • Peter číta knihu.
  • dopełnienie dalsze (w innych przypadkach w wyjątkiem mianownika, bez przyimka albo z przyimkiem)
    • Karol podal spolužiakovi knihu.
    • Rozprávali sa o prázdninách.
    • Deti pomáhajú rodičom.
    • Idem so sestrou do školy.

Okoliczniki

Okoliczniki uzupełniają najczęściej treść orzeczenia. Wyjaśniają okoliczności, w których zachodzi czynność wyrażona orzeczeniem:

  • miejsce
    O tę część zdania pytamy: kde? kam? a pod.
    • Bývame v Košiciach.
    • tvoji rodičia doma?
    • Cestoval som do Nemecka.
    • Deti sa hrajú vonku.
  • czas
    O tę część zdania pytamy: kedy? ako dlho? a pod.
    • Dnes máme voľno.
    • Večer musím pracovať.
    • O tretej idem zo školy.
    • Autobus ide o deviatej.
  • sposób
    O tę część zdania pytamy: ako? a pod.
    • Cestoval som električkou.
    • Môžem platiť kreditnou kartou?
    • Žiaci usilovne pracujú.
    • Hovorím po slovensky.
  • przyczynę
    O tę część zdania pytamy: prečo? a pod.
    • Neprišiel pre chorobu.
    • Plače od radosti.
    • Urobila to z lásky.

Przydawka

Część zdania, która określa w zdaniu podmiot i każdy rzeczownik.

O tę część zdania pytamy: aký?

  • przydawka zgodna (zgadza się z rzeczownikiem pod względem rodzaju, liczby i przypadka) – stoi przed rzeczownikiem
    • To je môj nový počítač.
    • Prvý deň v týždni je pondelok.
    • Rozprávali sa o letných prázdninách.
    • Kúpila som si pekné tričko.
  • przydawka niezgodna – występuje po rzeczowniku
    • To je auto môjho otca.
    • Eva dostala kyticu kvetov.
    • Cesta autom je pohodlná.
    • Slovenčina je jazyk Slovákov.